รายละเอียดจำนวนกลุ่มเป้าหมายที่ได้รับบริการ

กลุ่มเป้าหมาย นักเรียน ป.1-ป.6 ในจังหวัดสงขลา ทุกสังกัด จำนวน 109,329 คน (ข้อมูลจาก ระบบ EDU STATISTICS กระทรวงศึกษาธิการ, 2567)

ปัญหาในพื้นที่ซึ่งเป็นที่มาของโครงการเรือธง

สายตาและการมองเห็นถือเป็นจุดเริ่มต้นในการเรียนรู้ พัฒนาการทางสมอง บุคลิกภาพ ตลอดจนถึงการมีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยเฉพาะเด็กอนุบาลและประถมศึกษา อายุ 3-12  ปี เด็กที่มีภาวะสายตาผิดปกติและไม่ได้รับการแก้ไขจะมีผลกระทบในเชิงลบต่อการศึกษาและโอกาสในการทำงานในอนาคต ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของตนเอง ครอบครัว และคนในสังคมด้วยเช่นกัน สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) จึงกำหนดให้การคัดกรอง การวินิจฉัย และแก้ไขภาวะสายตาผิดปกติโดยการสวมแว่นตา เป็นสิทธิประโยชน์สำหรับเด็ก 3-12 ปี จากรายงานผลการบริการแว่นตาสำหรับเด็กที่มีสายตาผิดปกติ ประจำปีงบประมาณ 2567 เขต 12 สงขลา ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2566 ถึง 30 มิถุนายน 2567 จังหวัดสงขลา ได้รับแว่นตา จำนวน 108 คน ซึ่งต่ำกว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้ (ข้อมูลจาก http:// medata.nhso.go.th) โดยเฉพาะเด็ก ป.1 จำนวนมากมีภาวะสายตาผิดปกติทั้งเล็กน้อยและมาก และมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว สาเหตุหลักจากการใช้หน้าจอเป็นเวลานาน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อโอกาสทางการศึกษาและคุณภาพการเรียนรู้ ทำให้เด็กไม่สามารถพัฒนาการเรียนรู้ได้อย่างเต็มศักยภาพมีปัญหาการเรียนในระยะยาว เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้หลุดจากระบบการศึกษา และกระทบต่ออนาคตในที่สุด

ซึ่งจากการวิเคราะห์ปัญหา (Health System 6 Building Blocks +1) พบว่า ระบบบริการสายตาเด็กในจังหวัดสงขลายังมีช่องว่างทุกมิติ ตั้งแต่การให้บริการ บุคลากร ข้อมูล อุปกรณ์ งบประมาณ การกำกับดูแล จนถึงการมีส่วนร่วมของชุมชน ส่งผลให้เด็กเข้าถึงสิทธิประโยชน์ด้านสายตาได้ต่ำกว่าเป้าหมายและกระทบต่อการเรียนรู้และคุณภาพชีวิตในอนาคต รายละเอียดดังนี้

1. Service Delivery (การให้บริการ)

• การเข้าถึงบริการคัดกรอง–วินิจฉัย–ตัดแว่นต่ำมาก (เพียง 0.09%)

• ขาดระบบต่อเนื่อง (continuum of care) ที่เชื่อมโยงทุกขั้นตอน

2. Health Workforce

• ครูและบุคลากรด่านหน้าไม่มีมาตรฐานการอบรมคัดกรองสายตา

• นักทัศนมาตร/จักษุแพทย์มีจำกัดและกระจุกตัวในเมืองใหญ่

3. Health Information System

• โปรแกรม Vision 2020 ใช้งานจริงไม่ได้ผล ข้อมูลไม่ตอบโจทย์

• การรายงานผลไม่เชื่อมโยงระหว่างโรงเรียน–รพ.สต.–โรงพยาบาล–สปสช.

4.  Access to Medicines/Technologies

• ขาดแคลนสื่อและอุปกรณ์พื้นฐาน เช่น แผ่นวัดสายตา E-Chart

• ไม่มีการพัฒนาหรือสนับสนุนสื่อความรู้ใหม่ ๆ

5.  Health Financing

• มีข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการตามชุดสิทธิประโยชน์ได้จริง

• งบประมาณท้องถิ่น–ภาคีเครือข่ายยังไม่ถูกบูรณาการ

6. Leadership/Governance

• ทำงานแบบแยกส่วน ขาดการบูรณาการ

• ไม่มีคณะทำงานกำกับติดตามระดับจังหวัดแบบบูรณาการ

• ขาดมาตรฐานและตัวชี้วัดร่วมที่ชัดเจน

ขั้นตอนการดำเนินงานของโครงการเรือธง

1. กลุ่มเป้าหมาย

กลุ่มเป้าหมาย นักเรียน ป.1-ป.6 ในจังหวัดสงขลา ทุกสังกัด จำนวน 109,329 คน ครอบคลุมทั้ง 16 อำเภอในจังหวัดสงขลา (ข้อมูลจาก ระบบEDU STATISTICS กระทรวงศึกษาธิการ, 2567)

2. กิจกรรม 

1. ขั้นเตรียมการ 

   1. • ประชุมวางแผนโครงการและประสานความร่วมมือทุกภาคส่วน

      • ลงนามบันทึกความร่วมมือ (MOU) กับภาคีเครือข่าย

      • เตรียมระบบบริการรูปแบบ One Stop Service ครอบคลุมพื้นที่ตรวจซ้ำ การขนส่ง และการเบิกจ่ายแบบบูรณาการ

      • ออกแบบระบบโปรแกรม “Clearer Vision for Songkhla Kids”

      • จัดอบรมความรู้การคัดกรองสายตาเบื้องต้นและการใช้งานโปรแกรมฯ แก่เจ้าหน้าที่ รพสต.และครูอนามัยโรงเรียน

      • สนับสนุนสื่อความรู้และอุปกรณ์พื้นฐาน : แผ่นวัดสายตา E-Chart , คู่มือตรวจคัดกรองสายตา

      • ประชาสัมพันธ์โครงการต่อสาธารณะ

2. ขั้นดำเนินการ

   1. • รพสต.และ โรงเรียนดำเนินการคัดกรองสายตาร่วมกัน และคุณครูนำข้อมูลนักเรียนที่มีภาวะสายตาผิดปกติจากการคัดกรองเบื้องต้นเข้าสู่ระบบโปรแกรม“Clearer Vision for Songkhla Kids”

      •  ศึกษาธิการจังหวัดกำหนดจุดตรวจคัดกรองซ้ำโดยจักษุแพทย์หรือนักทัศนมาตรในแต่ละอำเภอ/ตำบล

      • ผู้ปกครอง /โรงเรียน/ อปท./ภาคเอกชน ดำเนินการขนส่งนักเรียนมายังจุดบริการ 

      • ตรวจคัดกรองซ้ำโดยจักษุแพทย์หรือนักทัศนมาตรตามวัน เวลา สถานที่ที่กำหนดร่วมกัน

      • สั่งตัดแว่นสายตาตามมาตรฐานการรักษา และให้ร้านแว่นในพื้นที่ดำเนินการจัดทำแว่นสายตา

3. ขั้นติดตามและประเมินผล 

   1. • ติดตามการใช้แว่นของเด็กภายใน 6 เดือนหลังได้รับแว่น โดยนักทัศนมาตร

      • นักทัศนมาตรประเมินผลผ่านการสื่อสารกับครูผู้รับผิดชอบแต่ละโรงเรียน

      • สรุปผลการดำเนินงานเพื่อนำไปปรับปรุงและขยายผลในปีต่อไป

3. ข้อตกลงในการทำงานร่วมกันระหว่างองค์การบริหารส่วนจังหวัดกับหน่วยงานสังกัดกระทรวงสาธารณสุข

1. องค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา

• เจ้าภาพหลัก ศูนย์กลางในการประสานงานและบริหารจัดการเชิงระบบ

• แสวงหาหุ้นส่วนการพัฒนา : ลงนาม MOU ความร่วมมือ

•  ประสานระบบการขนส่งนักเรียน ร่วมกับท้องถิ่นจังหวัด

2. สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)

• สนับสนุนงบค่าแว่นสายตา 800–1,000 บาท/คน

• ช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายครอบครัว

3. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา

• ประสาน รพ.สต. ตรวจคัดกรองซ้ำ

• สร้างเครือข่ายการดูแลสุขภาพตาใกล้บ้าน

4.  โรงพยาบาลหาดใหญ่ & โรงพยาบาลสงขลา

• สนับสนุน จักษุแพทย์ ตรวจซ้ำและสั่งตัดแว่น

• ดำเนินการเบิกจ่ายค่าแว่นผ่านระบบ สปสช.

5.  สมาคมนักทัศมาตรแห่งประเทศไทย สาขาภาคใต้ , มหาวิทยาลัยรามคำแหง และ มหาวิทยาลัยรังสิต

• ส่ง นักทัศมาตร + เครื่องมือทันสมัย

• เพิ่มคุณภาพการตรวจคัดกรองซ้ำ

• ร่วมพัฒนาระบบโปรแกรม “Clearer Vision for Songkhla Kids”

6.  ศูนย์อนามัยที่ 12 ยะลา

• สนับสนุน VA Chart และสื่อความรู้

• เสริมมาตรฐานการตรวจสุขภาพตา

7. ศึกษาธิการจังหวัดสงขลา

• มอบหมายครูตรวจคัดกรองเบื้องต้น ป.1–ป.6 ทุกโรงเรียน

• จัดส่งข้อมูลเด็กที่สายตาผิดปกติ

8. ผู้ปกครอง–โรงเรียน–องค์กรท้องถิ่น–เอกชน

• ร่วมจัด การขนส่งเด็กนักเรียน ไปตรวจซ้ำ

• ภาคธุรกิจ (เช่น พิธานพาณิชย์) สนับสนุน Logistics

9. มูลนิธิอาสาสร้างสุข

• สนับสนุน เสื้อผ้ามือสอง สำหรับเด็กยากจน

• ลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม

10. บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน)

• สนับสนุนน้ำดื่ม สำหรับกิจกรรม

11. บริษัท แลคตาซอย หาดใหญ่

• สนับสนุนนม แลคตาซอย ให้เด็กนักเรียน

12. สถานีตำรวจภูธร (พื้นที่สีแดง)

• สนับสนุน กำลังพลดูแลความปลอดภัย (พื้นที่สีแดง 4 อำเภอ อำเภอจะนะ เทพา นาทวี และสะบ้าย้อย)

• เสริมความมั่นใจแก่ผู้ปกครองและเด็ก

13. อบจ.สงขลา + สำนักประชาสัมพันธ์เขต 6

•  สนับสนุน การประชาสัมพันธ์เชิงรุก

• ใช้สื่อหลากหลายช่องทางเพื่อเข้าถึงทุกกลุ่มจุดเด่นเชิงนวัตกรรม

• Zero Cost Model: ใช้พลังบูรณาการทุกภาคส่วน - ไม่มีต้นทุนใหม่

• Multi-sector Partnership: รัฐ–เอกชน–วิชาการ–ประชาชน - เติมเต็มซึ่งกันและกัน

• Smart Support: ใช้ทรัพยากรเดิมให้เกิด Impact สูงสุด (คน, งบ, อุปกรณ์, Logistics, สื่อ)

• ประชาชนได้ประโยชน์ตรง: เด็กสงขลามีสายตาที่ดี ลดความเหลื่อมล้ำ

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับหรือผลการดำเนินการ

1.  ผลผลิต (Outputs) – กิจกรรม/สิ่งที่เกิดขึ้นจริง

• คัดกรองสายตาเบื้องต้นครบทุกโรงเรียน ป.1–ป.6

• เด็กสายตาผิดปกติได้รับการตรวจซ้ำโดยนักทัศมาตร/จักษุแพทย์

• เด็กที่มีปัญหาสายตาได้รับแว่นสายตาคุณภาพมาตรฐาน ฟรี

• มีเครือข่ายความร่วมมือทุกภาคส่วน (รัฐ–เอกชน–วิชาการ–ประชาชน)

2.  ผลลัพธ์ชั้นกลาง (Intermediate Outcomes)

• เด็กนักเรียนมีการมองเห็นที่ชัดเจนขึ้น ส่งผลต่อการเรียนรู้ดีขึ้น

• ครู ผู้ปกครอง และเด็กมีความพึงพอใจสูงต่อระบบการดูแลสายตา

• ลดภาระค่าใช้จ่ายครอบครัว และลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ

• ชุมชนเกิดค่านิยมใหม่ในการใส่ใจสุขภาพตาเด็ก

3. ผลลัพธ์ขั้นสุดท้าย (Final Outcomes / Health Impact)

• อัตราการมองเห็นผิดปกติในเด็กประถมศึกษาลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

• ด็กสงขลามีโอกาสการเรียนรู้ที่เท่าเทียม ผ่านการมองเห็นที่ดี

• คุณภาพชีวิตและสุขภาวะของเด็กในจังหวัดสงขลาดีขึ้น

• เป็นต้นแบบโครงการ Zero Cost Model ที่ขยายผลได้ในระดับประเทศ